Jaan Kross

 

Doğum: 19 Şubat 1920, Tallinn Estonya
Vefat    : 27 Aralık 2007
Eğitim : Jakob Westholm Lisesi; Tartu Üniversitesi
Kariyer: Tartu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Görevlisi
Türkçeye Tercüme Edilmiş Kitabı: 2017 Çarın Delisi
Ödüller: 1989 En İyi Yabancı Kitap Ödülü (Fransa); 1990 Fahri Doktora, Helsinki Üniversitesi; Uluslararası Af Örgütü Altın Alev Ödülü; 1991 Nobel Edebiyat Ödülü için kısa listeye alındı.
Hayatının İlk Yılları
Estonya, Tallinn'de doğdu. Jakob Westholm Lisesinde öğrenim görüp ardından Tartu Üniversitesine girdi (1938–1945) ve Hukuk Fakültesinden mezun oldu. Orada 1946'ya kadar öğretim görevlisi olarak ve tekrar 1998 yılında Edebiyat ve Beşeri Bilimler Profesörü olarak eğitim verdi.
Tanınma ve tercüme
Kross bugüne kadar en çok çevirisi yapılan, ulusal ve uluslararası tanınırlığı en fazla olan Eston yazardır. 1990'ların başında Nobel Edebiyat Ödülü'ne birkaç kez aday gösterildi ve Estonya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti halk yazarı olarak seçildi (1985); Estonya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Devlet Ödülü'nü aldı (1977). En yüksek Estonya rütbesi ve en yüksek Alman rütbelerinden biri de dâhil olmak üzere, çeşitli fahri doktorluklar ve uluslararası madalyaların sahibi oldu. 1999'da, Baltık Meclisi Edebiyat Ödülü'ne layık görüldü.
1990'da Kross Uluslararası Af Örgütü "Altın Alev Ödülü"nü kazandı.
Kross'un sahip olduğu statü ve önde gelen Eston bir yazar olarak görülmesi sebebiyle eserleri başta Fince, İsveççe, Rusça, Almanca ve Letonca olmak üzere pek çok dile çevrildi. Bunun sebebi hem coğrafi yakınlık hem de sahip olunan ortak geçmiştir (Estonya 17. yüzyılda bir İsveç sömürgesiydi, yüzlerce yıldır Eston toplumunun üst tabakasının konuştuğu dil ise Almanca idi – Hansa Birliği.) Kross'un İngilizce tercüme şeklinde yayımlanan beş kitabı bulunmaktadır. Sovyet döneminde (yani 1944–1991 yılları arasında) bir dizi kısa roman, kısa hikâye ve kısa öykü, İngilizce tercümesi ile basılarak Sovyetler Birliği'nde yayımlanmıştır.
Aile üyelerinin ana dili gibi Almanca konuşması sebebiyle Kross'un Almancayı çok erken yaşta konuşuyor olduğu dikkate alınmalıdır. Özellikle Kross'un annesi bu dile çok hâkimdi. Bununla birlikte, Gulag'da tutukluyken Rusçayı da yaşayarak öğrenmiştir. Ayrıca İsveççe hakkında da biraz bilgi sahibiydi ve Christian Steen'in (sürgündeki Eston roman yazarı Karl Ristikivi'nin takma adı) bir polisiye romanını İsveççeden tercüme etti. Ayrıca Pierre-Jean de Béranger, Honoré de Balzac ve Paul Éluard'ın eserlerini Fransızcadan; Bertolt Brecht ve Rolf Hochhuth'ın eserlerini Almancadan; Ivan Goncharov ve David Samoilov'un eserlerini Rusçadan ve Alice in Wonderland, Macbeth ve Othello gibi eserleri ise İngilizceden tercüme etmiştir.
İçerik ve tarz
Kross'un romanları ve öyküleri genel olarak tarihîdir; tarihî roman türünün önemli ölçüde yenilenmesini sağlayan kişi olarak da bilinir. Eserlerinin çoğu Estonya'da geçer ve genellikle Estonlar, Baltık Almanları ve Ruslar arasındaki ilişkiyi ele alır. Çarın Delisi, Kross'un en iyi romanı olarak kabul edilmiştir.
Kross'un romanlarının bir diğer özelliği ise, çeşitli tarihsel dönemler ile günümüz arasında, bazen açık ancak genelde gizli olan bir mukayesedir. Bu, Kross'un yazarlık hayatının büyük bölümünde sansür, yurtdışına özgürce seyahat edememe, tüketim malları kıtlığı ve muhbirlerin keskin bakışları da dahil olmak üzere hayatın realitesinden oluşuyordu. Kross, Sovyet yetkililerinin kabul edebileceği şeylerin sınırı içerisinde kalma konusunda her zaman çok becerikli davranmıştı.
Türkçe çevirisi mevcut olan eserin kısa özeti
Çarın Delisi (Estonca: Keisri Hull, 1978; Türkçe: 2017). Roman, nispeten liberal olan Rus Çarı I. Aleksandr’ın yaveri olan bir Baltık-Alman asilzadesi Timotheus von Bock'un (Timo) (1787–1836) hayatına dayanmaktadır. Von Bock, Çar'ın, zengin arazi sahipleri tarafından getirilen ve neredeyse köle gibi satılan insanlardan oluşan köylü sınıfları gibi ortaçağ köylülerinin özgürlüğüne kavuşturulması fikrine dikkatini çekmek istemektedir. Ancak bu durum Çar için fazla gelmiş ve 1818'de Timo, Çarın isteği üzerine tutuklanarak Schlüssleburg'daki bir hapishanede tutulmuştur. Bir sonraki Çar tahta çıktığında Timo serbest bırakıldı.
Vefat
Jaan Kross 27 Aralık 2007 tarihinde 87 yaşında Tallinn'de vefat etti. Önceki  Estonya Cumhurbaşkanı Toomas Hendrik Ilves (2006 – 2016), Kross'tan "Estonya dilinin ve kültürünün muhafızı" olarak övgüyle söz etmiştir.
" O, insanların hevesini canlı tutan ve bizi Estonya'nın bağımsızlığını kazanma fırsatını yakalamaya hazırlayanlardan biriydi."
— Toomas Hendrik Ilves

Diğer Yazarlar

K. A. Tucker
K. A. Tucker

K.A. Tucker ilk kitabını, okuduğu ilkokuldaki kütüphaneci ile bir kutu pastel boyanın yardımıyla yayınladı.

Stephen O’Brien
Stephen O’Brien

Stephen O’Brien; yıllarını Silikon Vadisi’nde geçirdikten sonra şimdi Sidney’de yaşayan, Avusturalya doğumlu bir yazar ve girişimcidir.

Alison Littlewood
Alison Littlewood

Alison Littlewood, İngiltere, South yorkshire'da büyümüş ve aslen grafik tasarım eğitimi almasına rağmen kelimelere olan tutkusu nedeniyle dil eğitimine yönelmiş bir yazar.

Karen Fung
Karen Fung

Karen Fung, Hong Kong’un yüksek beton binaları arasında büyüdü ve her zaman doğayla içiçe yaşamanın hayalini kurdu...